BADANIA NAUKOWE
Nasze działania skupiają się na przekazywaniu rzetelnej wiedzy o zmianach w ciele zachodzących podczas dojrzewania. Wiedza to podstawa, ale stanowi ona przede wszystkim bazę do zbudowania w młodych ludziach akceptacji swojego ciała i zmian związanych z dojrzewaniem. Skupiamy się na emocjach i uświadamiamy, jak ważne jest zrozumienie, co się dzieje w ciele i jak bardzo istotna jest akceptacja siebie, jak i szacunek dla innych.
Z lektury analizy Pfeifer i Allena (2021) wynika, że okres dojrzewania to czas dynamicznych zmian rozwojowych – od związanych z dojrzewaniem zmian w hormonach, ciałach i mózgach po coraz bardziej złożony świat społeczny. Skoki hormonalne i wynikające z nich dojrzewanie fizyczne wpływają na wiele aspektów rozwoju mózgu, poznania społecznego i relacji społecznych, a każdy z tych aspektów wykazał również związek z ryzykiem zaburzeń nastroju i lęku. Zmiany pokwitaniowe, neuronalne i społeczne są związane z zaburzeniami pojawiającymi się w okresie dojrzewania, w szczególności z depresją, lękiem i celowym samookaleczeniem.
Badania Baumeistera i in. (2003) wskazują, że samoocena odpowiada za poziom integracji wiadomości o Ja jednostki. Im wyższy jej poziom, tym efektywniejsze odbieranie i przyswajanie informacji na swój temat. Jednocześnie jednostka posiada wówczas spójniejszy obraz siebie. Niestety, jak piszą Szpitalak i Polczyk (2015), gwałtowny spadek samooceny obserwowany jest w okresie dojrzewania, czyli właśnie w czasie dynamicznych zmian w ciele. Badania Crocker i Wolfe (2001) pokazały, że właśnie wygląd fizyczny (zmieniający się w okresie dojrzewania) jest jedną z głównych kategorii wpływających na samoocenę.
Wiele niepokojących informacji wynika z raportu z międzynarodowych badań nad zachowaniami zdrowotnymi młodzieży szkolnej HBSC – (Health Behaviour in School-aged Children, 2017/2018) przeprowadzany cyklicznie przez WHO w 49 krajach i regionach Europy i Ameryki Północnej. W ostatniej edycji badań, prowadzonych w roku szkolnym 2018/19, w Polsce przebadano 5225 uczniów w wieku 11, 13 i 15 lat ze 194 szkół ze 135 powiatów. Raport pod redakcją Mazur i Małkowskiej-Szkutnik (2018), dotyczący wyników badań w Polsce, a także raport zestawiający wyniki badań przeprowadzonych w 49 krajach i regionach, prezentują następujące wnioski:
- Samoocena zdrowia i zadowolenia z życia nastolatków pogarsza się z wiekiem – nastolatki w Polsce oceniają je niemal najgorzej z wszystkich badanych krajów – 48 miejsce z 49.
- Nastolatki twierdzą, że czują się przygnębione, zirytowane lub zdenerwowane częściej, niż raz w tygodniu – wynik Polski w pierwszej 6-ce w każdej z tych kategorii.
- Zmniejszeniu częstości występowania dolegliwości somatycznych towarzyszy częstsze występowanie dolegliwości o podłożu psychicznym.
Wraz z wiekiem rośnie odsetek młodzieży, zarówno oceniającej swoją masę ciała jako zbyt małą (głównie odpowiedzi chłopców), jak i oceniających swoją masę ciała jako zbyt dużą (głównie odpowiedzi dziewcząt – Polska zajmuje w tym zakresie pierwsze miejsce ze wszystkich 49 krajów i regionów z największym odsetkiem dziewcząt zarówno 11-, jak i 13-letnich, wyrażających negatywną opinię o sobie i swoim ciele).
Raport „Młode głowy. Otwarcie o zdrowiu psychicznym młodych ludzi” (na zlecenie fundacji Unaweza) przeprowadzony w roku szkolnym 2022/2023 na próbie 184 447 osób w wieku od 9 do 21 lat pokazał, że:
- 1 na 3 uczniów (32,8%) regularnie się odchudza,
- 43,3 % uczniów objada się lub głodzi,
- 34,2 % uczniów przyznaje, że pomimo złego samopoczucia ćwiczy ponad siły,
- 32,5 % nie akceptuje tego kim jest i jak wygląda,
- 16% okalecza swoje ciało,
- 46% to osoby o skrajnie niskiej samoocenie,
- 32,3 % ocenia się przez pryzmat swojego ciała.
W Fundacji NASTOLATKI skupiamy się na tym, by z każdym przeprowadzonym warsztatem i każdym wykładem rosła liczba szczęśliwych, akceptujących siebie i rozumiejących swoje ciało nastolatków.
Literatura
Baumeister R.F., Campbell J.D., Krueger J.I., Vohs K.D. (2003). Does high self esteem cause better performance, interpersonal success, happiness, or healthier lifestyles? Psychological Science in the Public Interest, 4, 1-44.
Crocker, J., Wolfe, C. T. (2001). Contingencies of self-worth. Psychological review, 108(3), 593.
Dębski, M., Flis, J. (red.). (2023). Raport z badania dotyczącego zdrowia psychicznego, poczucia własnej wartości i sprawczości wśród młodych ludzi. Warszawa: Fundacja Unaweza.
Mazur, J., Małkowska-Szkutnik, A. (red.). (2018). Zdrowie uczniów w 2018 roku na tle nowego modelu badań HBSC. Warszawa: Instytut Matki i Dziecka.
Pfeifer, J. H., Allen, N. B. (2021). Puberty initiates cascading relationships between neurodevelopmental, social, and internalizing processes across adolescence. Biological Psychiatry, 89(2), 99-108.
Szpitalak M., Polczyk R. (2015). Samoocena: geneza, struktura, funkcje i metody pomiaru. Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków.
World Health Organization. (2020). Spotlight on adolescent health and well-being. Findings from the 2017/2018 Health Behaviour in School-aged Children (HBSC) survey in Europe and Canada. International report: summary. W: Spotlight on adolescent health and well-being. Findings from the 2017/2018 Health Behaviour in School-aged Children (HBSC) survey in Europe and Canada. International report: summary.
